Đọc xong, vọc liền
NHỮNG TIỆN ÍCH CÓ SẴN TRONG WINDOWS DÀNH CHO NGƯỜI KHÔNG BÌNH THƯỜNG
“VỌC SĨ” PHẠM HỒNG PHƯỚC

Kể ra, chàng Bill Gates rất cẩn thận và khá điệu nghệ khi trang bị sẵn cho hệ điều hành Windows của mình những tiện ích hỗ trợ cho những người sử dụng bị thiểu năng về tay, mắt hay tai.

Ở đây, chúng ta dùng Windows XP.

Chức năng Accessibility Options

Bạn vào Control Panel và chọn mở chức năng Accessibility Options (các tùy chọn truy xuất) để điều chỉnh các thiết đặt máy tính cho phù hợp với nhu cầu đặc biệt của người sử dụng.

Một bộ hộp thoại Accessibility Options xuất hiện với năm thẻ: Keyboard, Sound, Display, Mouse, và General. Muốn sử dụng chức năng nào, bạn dùng chuột đánh dấu chọn và nhấn nút Settings để cấu hình nó.

Thẻ Keyboard cho phép bạn thiết đặt ba chức năng:

* StickyKeys (các phím kết dính): Bạn có thể dùng các phím SHIFT, CTRL, ALT và phím logo Windows mà chỉ cần nhấn một phím duy nhất nào đó do mình chọn. Nhấn nút Settings, bạn sẽ có các tùy chọn: Dùng phím nóng shortcut (nhấn phím SHIFT năm lần để gọi chức năng StickyKeys), nhấn phím được chọn làm phím chủ StickyKeys hai lần để khóa, tắt chức năng StickyKeys nếu có hai phím được nhấn cùng một lúc, cho phát ra âm thanh mỗi khi phím chủ được nhấn, cho thấy trên màn hình chức năng StickyKeys đang được sử dụng.

* FilterKeys (các phím lọc): Bạn cho phép Windows phớt lờ các động tác gõ phím keystrokes ngắn hay được lặp lại do lỡ tay hay vấp ngón hoặc làm chậm tốc độ lặp lại. Nó hữu ích trong tình trạng người sử dụng máy có bàn tay bị run rẩy, dễ lọng cọng. Nhấn nút Settings, bạn có các tùy chọn: Dùng phím nóng để gọi chức năng FilterKeys bằng cách nhấn giữ phím SHIFT trong 8 giây, phớt lờ các động tác nhấn phím lặp lại, phớt lờ các động tác nhấn phím quá nhanh và giảm tốc độ lặp lại (nhấn phím Settings để xác định thời gian cụ thể từng động tác), phát ra tiếng bíp mỗi khi có phím nào được nhấn, cho thấy trên màn hình chức năng FilterKeys đang được sử dụng.

* ToggleKeys (các phím bật tắt): Bạn sẽ nghe có âm thanh phát ra mỗi khi nhấn các phím Caps Lock, Number Lock và Scroll Lock. Nhấn nút Settings, bạn có thể thiết đặt để gọi chức năng ToggleKeys bằng cách nhấn giữ phím NumLock trong 5 giây.

Thẻ Sound có hai chức năng:

* SoundSentry (canh âm thanh): Windows sẽ đưa ra những cảnh báo bằng thị giác mỗi khi hệ thống của bạn phát ra một âm thanh nào đó. Bạn có thể chọn các hình thức báo hiệu như chớp thanh tiêu đề hiện hành, chớp cửa sổ hiện hành, chớp cả màn hình.

* ShowSound (cho thấy âm thanh): Các chương trình của bạn sẽ được lệnh hiển thị các tiêu đề caption cho các lời nói hay âm thanh mà chúng thực hiện.

Thẻ Display có hai chức năng:

* High Contrast (độ tương phản cao): Windows sẽ sử dụng các màu sắc và font được thiết kế giúp đọc dễ dàng. Nhấn nút Settings, bạn có thể gọi chức năng này bằng tổ hợp phím nóng ALT trái + SHIFT trái + Print Screen, các chủ đề hiển thị độ tương phản cao.

* Cursor Options (các tùy chọn trỏ chuột): Bạn di chuyển thanh trượt qua lại để thiết đặt tốc độ nhấp nháy chuột (Blink Rate) nhanh hay chậm, bề rộng (Width) của trỏ chuột hẹp hay rộng.

Thẻ Mouse chỉ có một chức năng MouseKeys (các phím chuột), cho phép bạn điều khiển điểm trỏ chuột (pointer) bằng bộ phím số (numeric keypad) trên bàn phím. Nhấn nút Settings, bạn có thể chọn gọi chức năng MouseKeys bằng tổ hợp phím nóng ALT trái + SHIFT trái + NumLock, thiết đặt tốc độ của trỏ chuột, dùng MouseKeys khi nút NumLock tắt hay mở, cho thấy trên màn hình chức năng MouseKeys đang được sử dụng.

Thẻ General có bốn chức năng:

* Automatic reset (tự động đặt lại): Các chức năng truy xuất đặc biệt này sẽ được tự động tắt sau khi máy tính không có hoạt động nào (idle) trong từ 5 tới 30 phút, tùy bạn chọn.

* Notification (thông báo ): Báo tin bằng bảng cảnh báo mỗi khi có một chức năng được mở, báo bằng âm thanh mỗi khi có một chức năng được mở hay tắt.

* SerialKey devices (các thiết bị phím nối tiếp): Cho phép bạn truy xuất một thiết bị khác thay thế cho các chức năng của keyboard và chuột. Nhấn nút Settings để chọn cổng (COM) mà bạn muốn gắn một thiết bị thay thế.

* Administrative options (các tùy chọn quản trị).

Các công cụ Accessories

Windows XP còn có một số công cụ đặc biệt nằm trong thư mục Accessories/Accessbility của Menu Start/Programs.

Microsoft Narrator: Chương trình đọc text giúp cho những người có thị giác kém. Tuy nhiên, Narrator có thể hoạt động kém ở một số chương trình ứng dụng và nó chỉ hỗ trợ tiếng Anh.

Narrator có thể đọc lớn các lệnh menu, các tùy chọn trong hộp thoại, đọc tên các phím lệnh khi bạn gõ chúng,... và hơn thế nữa. Nó có thể đọc các sự kiện xuất hiện trên màn hình, đọc các ký tự được gõ, di chuyển trỏ chuột tới đối tượng đang mở,...

Bạn có thể dùng tổ hợp phím nóng CTRL+SHITF+SpaceBar để ra lệnh cho Narrator lặp lại text. Bạn có thể nhấn nút Voice để thiết đặt tốc độ, cao độ và volume của giọng đọc.

Microsoft Magnifier: Công cụ kính lúp Magnifier phục vụ cho những người mắt kém. Con trỏ chuột sẽ trở thành một chiếc kính lúp. Khi bạn rê trỏ chuột tới đâu, các nội dung sẽ được phóng to ở phần bên trên màn hình.

Trên hộp thoại Magnifier Settings, bạn có thể thiết đặt mức độ phóng to (từ một tới chín lần).

On-Screen Keyboard: Công cụ bàn phím trên màn hình này giúp cho những người gặp vấn đề về hoạt động của các ngón tay, bàn tay. Bạn có thể dùng trỏ chuột để gõ bàn phím.

Từ các menu Keyboard và Settings trên bàn phím màn hình này, bạn có thể chọn loại bàn phím (tiêu chuẩn hay nâng cao, 101-102-106 phím), kiểu gõ, font chữ,... thậm chí cho phát âm thanh mỗi khi có một phím được nhấn.